Food Doshas: మనం తినే ఆహారంలో ఉండే 5 దోషాలు ఏంటి? పెద్దలు చెప్పిన ఆసక్తికర విషయాలు
ఆహారం అంటే కేవలం ఆకలి తీర్చే పదార్థం మాత్రమే కాదని భారతీయ సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. ఆహారం తయారయ్యే విధానం, దాన్ని సంపాదించడానికి ఉపయోగించిన మార్గం, వండిన ప్రదేశం, వంట చేసిన వ్యక్తి స్వభావం, ఆహారాన్ని వడ్డించే తీరు వంటి అంశాలకు కూడా మన పూర్వీకులు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
ఈ నేపథ్యంలోనే ఆహారానికి సంబంధించి ఐదు రకాల దోషాలు ఉంటాయని సంప్రదాయ గ్రంథాలు, పెద్దలు చెబుతుంటారు. అవే అర్థ దోషం, నిమిత్త దోషం, స్థాన దోషం, గుణ దోషం, సంస్కార దోషం.
ఇవి ఆధునిక వైద్యశాస్త్రంలో నిర్ధారించిన నియమాలు కావు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక, నైతిక సంప్రదాయాల్లో ఆహారం పట్ల ఉన్న దృక్పథంగా వీటిని అర్థం చేసుకోవాలి.
1. అర్థ దోషం అంటే ఏమిటి?
అన్యాయంగా లేదా అధర్మ మార్గంలో సంపాదించిన డబ్బుతో కొనుగోలు చేసిన పదార్థాలతో తయారైన ఆహారాన్ని తీసుకోవడం వల్ల కలిగే దోషాన్ని సంప్రదాయంలో అర్థ దోషంగా పేర్కొంటారు.
దీనికి పెద్దలు ఒక కథను ఉదాహరణగా చెబుతారు. ఒక సాధువు తన శిష్యుడి ఇంటికి భోజనానికి వెళ్తాడు. అక్కడ శిష్యుడికి ఎవరో డబ్బుతో కూడిన మూట ఇవ్వడం చూస్తాడు. భోజనం అనంతరం ఆ డబ్బు తనలో చెడు ఆలోచనను కలిగించడంతో కొంత మొత్తాన్ని దొంగిలిస్తాడు.
అయితే మరుసటి రోజు తన ప్రవర్తనపై సాధువు పశ్చాత్తాపపడతాడు. తాను తీసుకున్న డబ్బును తిరిగి ఇచ్చి, ఆ సంపద ఎలా సంపాదించావని శిష్యుడిని ప్రశ్నిస్తాడు. శిష్యుడు అది ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన డబ్బు కాదని చెబుతాడు.
ఈ కథ ద్వారా ఆహారం వెనుక ఉన్న సంపాదన మార్గం కూడా ముఖ్యమే అనే నైతిక సందేశాన్ని పెద్దలు వివరించారు. న్యాయంగా సంపాదించిన సంపదతో ఆహారాన్ని సిద్ధం చేసుకోవాలన్నది దీని ప్రధాన భావన.
2. నిమిత్త దోషం
ఆహారం తయారు చేసే వ్యక్తి, ఆహారం తయారయ్యే సమయంలో పాటించే పరిశుభ్రత, ఆహారాన్ని తాకే ఇతర వస్తువులు వంటి అంశాలను సంప్రదాయంలో నిమిత్త దోషంతో అనుసంధానించారు.
వంట చేసే వ్యక్తి శుభ్రతను పాటించాలి. ఆహారంలో దుమ్ము, వెంట్రుకలు లేదా ఇతర అపరిశుభ్రమైన పదార్థాలు పడకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. క్రిమికీటకాలు, జంతువులు ఆహారాన్ని తాకకుండా చూడాలి.
ఇదే సందర్భంలో మహాభారతంలోని భీష్ముడి ఘట్టాన్ని కూడా పెద్దలు ఉదాహరణగా చెబుతారు. కురుక్షేత్ర యుద్ధం అనంతరం అంపశయ్యపై ఉన్న భీష్ముడు పాండవులకు అనేక ధర్మ విషయాలను బోధిస్తాడు.
అప్పుడు ద్రౌపదికి గతంలో జరిగిన అవమానకరమైన సంఘటన గుర్తుకు వస్తుంది. ఆ సమయంలో భీష్ముడు ఎందుకు తనను రక్షించలేకపోయాడనే సందేహం ఆమెకు కలుగుతుంది. దానికి భీష్ముడు తన గత పరిస్థితులను వివరిస్తాడు.
ఈ కథనాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఎలాంటి వ్యక్తుల నుంచి ఆహారం స్వీకరిస్తున్నాం, ఆ ఆహారం ఎలా సిద్ధమైంది అనే విషయాలకు కూడా ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి అనే సందేశాన్ని సంప్రదాయంలో వివరించారు.
3. స్థాన దోషం
ఆహారం తయారయ్యే ప్రదేశం కూడా ఆహారంపై ప్రభావం చూపుతుందని భారతీయ సంప్రదాయంలో భావించారు. దీనినే స్థాన దోషం అంటారు.
వంట చేసే ప్రదేశంలో ప్రశాంతమైన వాతావరణం ఉండాలని పెద్దలు సూచించారు. కోపం, గొడవలు, అనవసరమైన వివాదాల మధ్య తయారయ్యే ఆహారం మంచిది కాదనే భావన ఇందులో కనిపిస్తుంది.
అందుకే ఇంట్లో వంట చేసే సమయంలో ప్రశాంతంగా ఉండటం, పరిశుభ్రత పాటించడం, వంటగదిని శుభ్రంగా ఉంచడం వంటి అలవాట్లకు మన సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం లభించింది.
4. గుణ దోషం
ఆహార పదార్థాల స్వభావాన్ని బట్టి మనిషిపై వాటి ప్రభావం ఉంటుందని భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో చెబుతారు. దీనినే గుణ దోషంగా పేర్కొంటారు.
సాత్విక ఆహారం మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచి ఆధ్యాత్మిక ఆలోచనలకు సహకరిస్తుందని సంప్రదాయ విశ్వాసం. మరోవైపు రజోగుణాన్ని పెంచే ఆహారం కోరికలు, ఆవేశం, లౌకిక విషయాలపై ఆసక్తిని పెంచుతుందని భావించారు.
అందుకే మన పూర్వీకులు ఆహారంలో పరిమితి, పరిశుభ్రత, సాత్వికతకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
5. సంస్కార దోషం
ఆహారం తయారు చేయడం, వడ్డించడం వెనుక ఉన్న భావన, శ్రద్ధ, ఆప్యాయతకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడాన్ని సంస్కార దోషం భావనతో అనుసంధానించారు.
ఇందుకు శ్రీకృష్ణుడు, విదురుడి కథను ఉదాహరణగా చెబుతారు. దుర్యోధనుడు ఘనమైన విందును ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ శ్రీకృష్ణుడు అక్కడికి వెళ్లకుండా విదురుడి ఇంటికి వెళ్తాడు.
కృష్ణుడిని చూసిన ఆనందంలో విదురుడి భార్య తొందరపడి అరటి పండు బదులు పొరపాటున దాని తొక్కనే అందిస్తుంది. అయినప్పటికీ కృష్ణుడు ఆమె ప్రేమ, భక్తినే స్వీకరించాడని కథనం చెబుతుంది.
ఈ కథ ద్వారా ఆహారం విలువ దాని ఖరీదులో మాత్రమే ఉండదు.. దాన్ని అందించే వ్యక్తి మనసులోని ప్రేమ, ఆప్యాయత కూడా ముఖ్యమే అనే సందేశాన్ని సంప్రదాయం అందిస్తుంది.
ఆహారం తినేటప్పుడు కృతజ్ఞత ఎందుకు?
మన ముందుకు ఒక పళ్లెం ఆహారం రావడానికి అనేక మంది కృషి ఉంటుంది. రైతు పంట పండించడం నుంచి ఆహార పదార్థాలను అందుబాటులోకి తీసుకురావడం, వంట చేయడం, వడ్డించడం వరకు ఎన్నో దశలు ఉంటాయి.
అందుకే భోజనం చేసే ముందు, తర్వాత ఆహారం అందించిన వారిని గుర్తు చేసుకుని కృతజ్ఞతతో ఉండాలని పెద్దలు సూచించారు.
భోజనం చేసే సమయంలో ప్రశాంతంగా ఉండటం, ఆహారాన్ని గౌరవించడం, అవసరమైనంత మాత్రమే తీసుకోవడం, వృథా చేయకపోవడం వంటి అలవాట్లు కూడా ఈ సంప్రదాయ భావనకు అనుగుణంగానే కనిపిస్తాయి.
చివరగా..
అర్థం, నిమిత్తం, స్థానం, గుణం, సంస్కారం.. ఇవే సంప్రదాయంలో చెప్పే ఆహారానికి సంబంధించిన ఐదు దోషాలు. వీటిలో కొన్ని ఆధ్యాత్మిక, నైతిక విశ్వాసాలకు సంబంధించినవి కాగా, పరిశుభ్రత వంటి అంశాలు రోజువారీ జీవనంలోనూ ఉపయోగకరమైన అలవాట్లను గుర్తుచేస్తాయి.
మొత్తంగా మనం తినే ఆహారాన్ని కేవలం ఆకలి తీర్చే పదార్థంగా కాకుండా.. దాని వెనుక ఉన్న శ్రమను, సంపాదనను, పరిశుభ్రతను, తయారీ విధానాన్ని, వడ్డించే వారి ఆప్యాయతను గౌరవించాలనే సందేశాన్ని ఈ ఐదు దోషాల భావన అందిస్తుంది.
