Narendra Modi:
నరేంద్ర మోదీ జీవితం అంటే భారత రాజకీయాల్లో అత్యంత ప్రభావం చూపిన నాయకుల్లో ఒకరి దీర్ఘ ప్రయాణం. 1950లో గుజరాత్‌లోని వడ్నగర్‌లో జన్మించిన మోదీ.. చిన్నతనంలో కుటుంబ ఆర్థిక ఇబ్బందుల మధ్య పెరిగారు. ఆ తర్వాత రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్‌ (RSS)లో కార్యకర్తగా ప్రారంభమైన ప్రయాణం.. భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP)లో కీలక నిర్వాహకుడిగా, గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా, చివరకు భారత ప్రధానమంత్రిగా మారింది. 2024లో వరుసగా మూడోసారి ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
కింద జననం నుంచి 2026 సెప్టెంబర్ వరకు ఆయన రాజకీయ, పరిపాలనా ప్రయాణాన్ని కాలక్రమంలో చూద్దాం.
వడ్నగర్‌లో జననం.. సాధారణ కుటుంబ నేపథ్యం
నరేంద్ర దామోదర్‌దాస్ మోదీ 1950 సెప్టెంబర్ 17న గుజరాత్‌లోని వడ్నగర్‌లో జన్మించారు. తల్లిదండ్రులు దామోదర్‌దాస్ ముల్చంద్ మోదీ, హీరాబా మోదీ. కుటుంబం ఆర్థికంగా సాధారణ స్థితిలో ఉండేది. ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం ప్రచురించిన జీవిత చరిత్ర ప్రకారం, కుటుంబం ఒక చిన్న ఇంట్లో నివసించేది. చిన్నతనంలో కుటుంబానికి చెందిన టీ దుకాణం పనిలో కూడా ఆయన సహాయం చేసేవారని ఆ జీవిత చరిత్ర పేర్కొంటుంది. విద్యార్థి దశలో చదువుతో పాటు పుస్తకాలు చదవడం, చర్చల్లో పాల్గొనడం వంటి విషయాలపై ఆసక్తి ఉండేదని అధికారిక జీవిత చరిత్రలో పేర్కొన్నారు. స్వామి వివేకానంద ఆలోచనలు తనపై ప్రభావం చూపాయని మోదీ స్వయంగా వివిధ సందర్భాల్లో చెప్పారు.
17 ఏళ్ల వయసులో ఇంటి నుంచి బయటకు
యువకుడిగా ఉన్న సమయంలో మోదీ కొంతకాలం భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో పర్యటించారు. అనంతరం అహ్మదాబాద్‌కు వెళ్లి RSSతో అనుబంధం ఏర్పరుచుకున్నారు. 1970ల ప్రారంభంలో RSSలో పూర్తి స్థాయి కార్యకర్తగా పనిచేయడం ప్రారంభించారు. 1970ల ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ ఉద్యమంలో కూడా ఆయన పాల్గొన్నట్లు ప్రధానమంత్రి కార్యాలయ జీవిత చరిత్ర పేర్కొంటుంది.
RSS నుంచి BJP రాజకీయాల్లోకి
1980లలో RSSలో వివిధ బాధ్యతలు నిర్వహించిన Narendra Modi కి సంస్థాగత వ్యవహారాల్లో మంచి అనుభవం ఏర్పడింది. 1987లో గుజరాత్ BJPలో జనరల్ సెక్రటరీగా పనిచేయడం ఆయన రాజకీయ ప్రయాణంలో కీలక మలుపుగా మారింది.
అహ్మదాబాద్ మున్సిపల్ ఎన్నికల్లో BJP విజయానికి ఆయన సంస్థాగత వ్యూహాలు ఉపయోగపడ్డాయని అధికారిక జీవిత చరిత్ర పేర్కొంటుంది. తర్వాత రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయిలో పార్టీ వ్యవహారాల్లో కీలక బాధ్యతలు చేపట్టారు.
1990లలో BJP జాతీయ స్థాయిలో నిర్వహణ బాధ్యతల్లో కూడా మోదీ కీలక పాత్ర పోషించారు. హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో పార్టీ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. 1998లో BJP జాతీయ స్థాయిలో బలపడటంలో ఆయన సంస్థాగత పాత్ర ప్రస్తావించబడింది.
2001లో గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా
2001 అక్టోబర్‌లో నరేంద్ర మోదీ తొలిసారి గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆ సమయంలో గుజరాత్ భూకంపం, కరువు, తుఫాను, రాజకీయ అస్థిరత వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది.
ముఖ్యమంత్రిగా ఆయన పరిపాలనలో పరిశ్రమలు, మౌలిక వసతులు, వ్యవసాయం, విద్యుత్, నీటి సరఫరా, పెట్టుబడులు వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టారు. గుజరాత్ మోడల్‌గా తర్వాత జాతీయ రాజకీయాల్లో విస్తృతంగా చర్చకు వచ్చిన పరిపాలనా విధానానికి ఈ కాలమే పునాది అయింది. అయితే ఈ దశలోనే మోదీ రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసిన అత్యంత తీవ్రమైన వివాదం కూడా ఎదురైంది.
2002 గుజరాత్ అల్లర్లు.. మోదీపై వచ్చిన ఆరోపణలు
2002లో గోద్రా రైలు ఘటన అనంతరం గుజరాత్‌లో పెద్ద ఎత్తున మతపరమైన హింస చోటుచేసుకుంది. ఈ అల్లర్ల సమయంలో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి మోదీ ప్రభుత్వంపై విమర్శలు, ఆరోపణలు వచ్చాయి. మోదీ ప్రభుత్వం అల్లర్లను నియంత్రించడంలో విఫలమైందని విమర్శకులు ఆరోపించగా, ఆయన ప్రభుత్వం మరియు మద్దతుదారులు ప్రభుత్వం హింసను నియంత్రించేందుకు చర్యలు తీసుకుందని వాదించారు.
ఈ వ్యవహారంపై ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందం (SIT) దర్యాప్తు చేసింది. 2022లో జకియా జాఫ్రీ దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌కు సంబంధించిన తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు SIT దర్యాప్తు, దాని తుది నివేదికను పరిశీలించింది. తీర్పులో మోదీపై కుట్ర లేదా అభియోగానికి సరిపడే ఆధారం లేదనే SIT నిర్ధారణకు సంబంధించిన అంశాలు నమోదు అయ్యాయి.
ఈ ఘటన మాత్రం మోదీ రాజకీయ జీవితంపై ఇప్పటికీ చర్చకు వచ్చే ప్రధాన అంశాల్లో ఒకటిగా కొనసాగుతోంది.
వరుసగా గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా
2001 నుంచి 2014 వరకు మోదీ గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగారు. అధికారిక రికార్డుల ప్రకారం, ఈ కాలంలో ఆయన గుజరాత్‌కు అత్యంత కాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన నేతల్లో ఒకరిగా నిలిచారు. గుజరాత్‌లో పెట్టుబడులు, పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, మౌలిక వసతులు, వ్యవసాయం, విద్యుత్ వంటి అంశాలను ఆయన ప్రభుత్వం ప్రధానంగా ప్రస్తావించింది. మోదీ పరిపాలనా శైలి, పెట్టుబడుల ఆకర్షణ, గుజరాత్ అభివృద్ధి నమూనా 2012–13 నాటికి జాతీయ స్థాయిలో కూడా చర్చనీయాంశమైంది.
2013లో ప్రధాని అభ్యర్థిగా
2013లో BJP నరేంద్ర మోదీని 2014 లోక్‌సభ ఎన్నికలకు ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిగా ప్రకటించింది. అప్పటికి దేశ రాజకీయాల్లో కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని UPA ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉంది. మోదీ ప్రచారంలో అభివృద్ధి, పరిపాలన, అవినీతి వ్యతిరేకత, ఉద్యోగాలు, మౌలిక వసతులు వంటి అంశాలు ప్రధానంగా నిలిచాయి.
2014.. తొలిసారి ప్రధానమంత్రి
2014 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో BJP 282 సీట్లు గెలుచుకుని సొంతంగా మెజారిటీ సాధించింది. NDA కూటమి కూడా స్పష్టమైన మెజారిటీ సాధించింది. అనంతరం 2014 మే 26న నరేంద్ర మోదీ భారత ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
ఇది మోదీ జీవితంలోనే కాదు, భారత రాజకీయాల్లోనూ కీలక మలుపు.
తొలి ఐదేళ్లలో ప్రధాన నిర్ణయాలు
మోదీ తొలి ప్రభుత్వ కాలంలో పలు పెద్ద పథకాలు, విధానాలు అమలయ్యాయి.
జన్ ధన్ యోజన ద్వారా బ్యాంకింగ్ సేవలను పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టింది. స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ 2014 అక్టోబర్ 2న ప్రారంభమైంది. పారిశుధ్యం, బహిరంగ మలవిసర్జన నిర్మూలన, పరిశుభ్రతపై దేశవ్యాప్తంగా ప్రచారం నిర్వహించారు. అదే సమయంలో Make in India, Digital India, Skill India, Ujjwala, Ayushman Bharat వంటి కార్యక్రమాలు కూడా మోదీ ప్రభుత్వ విధానాల్లో ముఖ్యంగా నిలిచాయి.
2016 నోట్ల రద్దు
2016 నవంబర్ 8న ₹500, ₹1,000 పాత నోట్లను చట్టబద్ధ చెలామణి నుంచి తొలగిస్తున్నట్లు మోదీ ప్రకటించారు. నల్లధనం, నకిలీ కరెన్సీ, ఉగ్రవాదానికి ఆర్థిక సహకారాన్ని అరికట్టడమే ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ప్రభుత్వం వివరించింది. ఈ నిర్ణయం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థపై పెద్ద ప్రభావం చూపింది. దీనిపై ఆర్థికవేత్తలు, రాజకీయ పార్టీలు, వ్యాపార వర్గాల్లో భిన్నమైన అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి.
2017లో GST
2017 జూలై 1న GST అమల్లోకి వచ్చింది. కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య పలు పరోక్ష పన్నులను ఒకే వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. GST Council ఏర్పాటుకు కేంద్ర కేబినెట్ నిర్ణయం తీసుకుంది.
GSTను మోదీ ప్రభుత్వం “One Nation, One Tax”గా ప్రచారం చేసింది. అయితే దాని అమలు సమయంలో చిన్న వ్యాపారులు, పన్ను విధానం, రిటర్నులపై కూడా చర్చలు జరిగాయి.
2019.. రెండోసారి ప్రధానమంత్రి
2019 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో BJP 303 సీట్లు గెలుచుకుంది. NDA మరోసారి అధికారంలోకి వచ్చింది. 2019 మే 30న మోదీ రెండోసారి ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. రెండో దఫాలో ఆయన ప్రభుత్వం తీసుకున్న అత్యంత కీలక నిర్ణయాల్లో ఆర్టికల్ 370 మార్పు ఒకటి.
ఆర్టికల్ 370 రద్దు
2019 ఆగస్టు 5న కేంద్ర ప్రభుత్వం జమ్మూ కశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక హోదాకు సంబంధించిన ఆర్టికల్ 370లోని నిబంధనలను మార్చే చర్యలు చేపట్టింది. జమ్మూ కశ్మీర్‌ను, లడఖ్‌ను వేర్వేరు కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించారు. ప్రభుత్వం దీన్ని జాతీయ ఏకీకరణ, అభివృద్ధి దిశలో కీలక నిర్ణయంగా పేర్కొంది. విమర్శకులు మాత్రం రాష్ట్ర హోదా, పౌర హక్కులు, రాజకీయ స్వేచ్ఛలపై ఆందోళనలు వ్యక్తం చేశారు.
CAA, ట్రిపుల్ తలాక్ తదితర చట్టాలు
మోదీ రెండో ప్రభుత్వ కాలంలో Citizenship Amendment Act (CAA), ట్రిపుల్ తలాక్‌కు సంబంధించిన చట్టం, కొత్త క్రిమినల్ చట్టాల రూపకల్పన వంటి కీలక శాసన మార్పులు జరిగాయి. CAAపై ప్రభుత్వం పొరుగు దేశాల్లో మతపరమైన హింసను ఎదుర్కొన్న కొన్ని మైనారిటీ వర్గాలకు భారత పౌరసత్వానికి మార్గం కల్పించే చట్టంగా వివరిస్తే, విమర్శకులు మత ప్రాతిపదికన పౌరసత్వం విషయంలో ఆందోళనలు వ్యక్తం చేశారు.
కరోనా మహమ్మారి.. 2020–21
2020లో COVID-19 మహమ్మారి భారత్‌ను కూడా తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. దేశవ్యాప్త లాక్‌డౌన్, ఉచిత ఆహార ధాన్యాల పంపిణీ, వ్యాక్సినేషన్ కార్యక్రమం వంటి చర్యలు కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యక్రమాలుగా మారాయి. భారత్‌లో COVID వ్యాక్సిన్ల అభివృద్ధి, తయారీ, భారీ స్థాయిలో వ్యాక్సినేషన్ కార్యక్రమం నిర్వహించబడింది. అయితే లాక్‌డౌన్ సమయంలో వలస కార్మికుల పరిస్థితి, రెండో కరోనా వేవ్ సమయంలో వైద్య ఆక్సిజన్ కొరత వంటి అంశాలపై ప్రభుత్వంపై తీవ్ర విమర్శలు కూడా వచ్చాయి.
2023.. G20 అధ్యక్ష బాధ్యత
2023లో భారత్ G20 అధ్యక్ష బాధ్యతలు చేపట్టింది. సెప్టెంబర్ 2023లో ఢిల్లీలో G20 శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగింది. సమావేశంలో New Delhi Leaders’ Declaration ఏకాభిప్రాయంతో ఆమోదించబడింది. G20 అధ్యక్షతను మోదీ ప్రభుత్వం భారతదేశం ప్రపంచ వేదికపై తన పాత్రను విస్తరించేందుకు ఉపయోగించిన ప్రధాన దౌత్య కార్యక్రమంగా ప్రదర్శించింది.
2024.. అయోధ్య రామ మందిరం
2024 జనవరి 22న అయోధ్యలో రామ మందిరంలో రామ్ లల్లా ప్రాణ ప్రతిష్ఠ కార్యక్రమం జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో నరేంద్ర మోదీ పాల్గొని ప్రాణ ప్రతిష్ఠ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు. రామ మందిర అంశం దశాబ్దాలుగా భారత రాజకీయ, సామాజిక చర్చలో ప్రధాన అంశంగా ఉంది.
2024 లోక్‌సభ ఎన్నికలు.. మూడోసారి ప్రధాని
2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో BJP 240 సీట్లు సాధించింది. సొంతంగా మెజారిటీకి అవసరమైన 272 సీట్ల కంటే తక్కువ వచ్చినప్పటికీ, NDA భాగస్వామ్య పార్టీల మద్దతుతో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఎన్నికల పూర్తి గణాంకాలను ఎన్నికల సంఘం విడుదల చేసింది.
2024 జూన్ 9న నరేంద్ర మోదీ మూడోసారి భారత ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.
ఇలా వరుసగా మూడుసార్లు ప్రధానమంత్రి అయిన నేతగా ఆయన భారత రాజకీయాల్లో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించారు.
మూడో దఫాలో ప్రధాన ఫోకస్
మూడోసారి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత మోదీ ప్రభుత్వం Viksit Bharat 2047, మౌలిక వసతులు, తయారీ రంగం, సెమీకండక్టర్లు, డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఉపాధి, మహిళల భాగస్వామ్యం, రక్షణ రంగ స్వావలంబన వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టింది. 2025లో ప్రభుత్వం సెమీకండక్టర్ తయారీ, అణుశక్తి విస్తరణ, ఉపాధి ప్రోత్సాహక పథకం వంటి తదుపరి దశ కార్యక్రమాలను ప్రకటించింది.
2026లో మోదీ.. 25 ఏళ్ల ప్రభుత్వ నాయకత్వ ప్రయాణం
2026లో నరేంద్ర మోదీ రాజకీయ జీవితంలో మరో ముఖ్యమైన మైలురాయి వచ్చింది. 2001లో గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం చేసినప్పటి నుంచి ప్రభుత్వం అధిపతిగా ఆయన 25వ సంవత్సరంలోకి ప్రవేశించారు. ఈ సందర్భాన్ని ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం కూడా నమోదు చేసింది.
అంటే 2001లో గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రారంభమైన ప్రభుత్వ నాయకత్వ ప్రయాణం.. 2014లో ప్రధానమంత్రి పదవికి చేరి.. 2026 నాటికి పావు శతాబ్దానికి చేరుకుంది.
మోదీ రాజకీయ ప్రయాణం.. ఒక టైమ్‌లైన్
| సంవత్సరం | కీలక ఘట్టం |
|---|---|
| 1950 | వడ్నగర్‌లో జననం |
| 1970ల ప్రారంభం | RSSలో పూర్తి స్థాయి కార్యకర్తగా పని |
| 1987 | గుజరాత్ BJPలో కీలక బాధ్యత |
| 1990లు | BJP జాతీయ సంస్థాగత వ్యవహారాల్లో కీలక పాత్ర |
| 2001 | గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు |
| 2002 | గుజరాత్ అల్లర్లు, తీవ్ర రాజకీయ వివాదం |
| 2007 | గుజరాత్‌లో మళ్లీ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు |
| 2012 | మూడోసారి గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి |
| 2013 | BJP ప్రధాని అభ్యర్థిగా ఎంపిక |
| 2014 | తొలిసారి భారత ప్రధానమంత్రి |
| 2016 | నోట్ల రద్దు |
| 2017 | GST అమలు |
| 2019 | రెండోసారి ప్రధానమంత్రి; ఆర్టికల్ 370 మార్పు |
| 2020–21 | COVID-19, వ్యాక్సినేషన్ |
| 2023 | భారత G20 అధ్యక్షత |
| 2024 | అయోధ్య రామ మందిర ప్రాణ ప్రతిష్ఠ; మూడోసారి ప్రధాని |
| 2026 | ప్రభుత్వ అధిపతిగా 25వ సంవత్సరంలోకి ప్రవేశం |
నరేంద్ర మోదీ రాజకీయ ప్రస్థానం ఎందుకు ప్రత్యేకం?
నరేంద్ర మోదీ ప్రయాణంలో మూడు ప్రధాన దశలు కనిపిస్తాయి: RSS కార్యకర్త → BJP సంస్థాగత నాయకుడు → గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రి → భారత ప్రధానమంత్రి.
ఆయన రాజకీయ శైలిలో అభివృద్ధి, సంక్షేమ పథకాలు, జాతీయ భద్రత, డిజిటల్ పాలన, మౌలిక వసతులు, తయారీ రంగం, భారతదేశం అంతర్జాతీయ పాత్ర వంటి అంశాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. అదే సమయంలో నోట్ల రద్దు, COVID నిర్వహణ, 2002 గుజరాత్ అల్లర్లు, ఆర్టికల్ 370, CAA వంటి నిర్ణయాలు మరియు సంఘటనలు ఆయన పాలనపై తీవ్ర రాజకీయ, సామాజిక చర్చలకు దారితీశాయి.
2026 సెప్టెంబర్ నాటికి, నరేంద్ర మోదీ భారత ప్రధానమంత్రిగా మూడో వరుస పదవీకాలంలో కొనసాగుతున్నారు. 1950లో వడ్నగర్‌లో ప్రారంభమైన ఆయన ప్రయాణం.. 25 ఏళ్ల ప్రభుత్వ నాయకత్వాన్ని దాటి జాతీయ రాజకీయాల్లో కొనసాగుతోంది.
