Blood Donation:
Blood Donation రక్తదానం అనేది మరొకరి ప్రాణాలను కాపాడే గొప్ప సేవ. ప్రమాదాలు, శస్త్రచికిత్సలు, ప్రసవ సమయంలో అధిక రక్తస్రావం, క్యాన్సర్ చికిత్సలు, కొన్ని రక్త సంబంధిత వ్యాధుల కారణంగా ఎంతోమందికి రక్తం అవసరమవుతుంది. అలాంటి వారికి సకాలంలో రక్తం అందితే ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే రక్తదానం వల్ల ఇతరులకు మాత్రమే కాదు, దానం చేసే వ్యక్తికి కూడా కొన్ని ప్రయోజనాలు ఉంటాయని వైద్య నిపుణులు చెబుతున్నారు. అసలు రక్తదానం చేస్తే ఎలాంటి లాభాలు కలుగుతాయి? ఎవరు రక్తదానం చేయవచ్చు? ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి? తెలుసుకుందాం.
Blood Donation: రక్తదానం వల్ల కలిగే ముఖ్యమైన ప్రయోజనాలు
1. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ప్రాణాలను కాపాడవచ్చు
ప్రమాదాల్లో తీవ్రంగా గాయపడినవారు, పెద్ద శస్త్రచికిత్సలు చేయించుకునేవారు, ప్రసవ సమయంలో అధిక రక్తస్రావం ఎదుర్కొనే మహిళలు, కొన్ని రకాల క్యాన్సర్‌తో బాధపడేవారికి రక్తం లేదా రక్తంలోని నిర్దిష్ట భాగాలు అవసరమవుతాయి. రక్తదానం ద్వారా సేకరించిన రక్తాన్ని అవసరాన్ని బట్టి ఎర్ర రక్తకణాలు, ప్లాస్మా, ప్లేట్‌లెట్స్‌ వంటి భాగాలుగా విభజించి వేర్వేరు రోగులకు ఉపయోగించవచ్చు. అంటే ఒక యూనిట్ రక్తం ద్వారా ఒకరికంటే ఎక్కువ మందికి కూడా ప్రయోజనం కలిగే అవకాశం ఉంటుంది.
2. రక్తదాత ఆరోగ్య పరిస్థితిని తెలుసుకునే అవకాశం
రక్తదానం చేయడానికి ముందు సాధారణంగా దాత ఆరోగ్య పరిస్థితిని పరిశీలిస్తారు. హీమోగ్లోబిన్ స్థాయి, రక్తపోటు, శరీర ఉష్ణోగ్రత, బరువు, వైద్య చరిత్ర వంటి అంశాలను అంచనా వేస్తారు. సేకరించిన రక్తాన్ని నిర్దేశిత మార్గదర్శకాల ప్రకారం కొన్ని అంటువ్యాధుల కోసం కూడా పరీక్షిస్తారు.
దీంతో కొన్ని ఆరోగ్య సమస్యల గురించి తెలుసుకునే అవకాశం ఉండొచ్చు. అయితే రక్తదానం అనేది పూర్తి ఆరోగ్య పరీక్షకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు. అన్ని వ్యాధులను ఈ పరీక్షలు గుర్తించలేవు. రక్తంలో ఏదైనా సమస్య గుర్తించినప్పుడు రక్త కేంద్రం సూచనల మేరకు వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
3. రక్తంలోని ఐరన్‌పై ప్రభావం
రక్తంలో ఐరన్‌ అధికంగా నిల్వ ఉండే కొన్ని పరిస్థితుల్లో వైద్యుల సూచన మేరకు రక్తదానం చికిత్సలో భాగంగా ఉపయోగపడుతుంది. అయితే ఆరోగ్యంగా ఉన్న ప్రతి ఒక్కరికీ రక్తదానం చేయడం వల్ల ఐరన్‌ తగ్గడం ప్రయోజనకరమని చెప్పలేం. అవసరానికి మించి ఐరన్‌ తగ్గితే హీమోగ్లోబిన్ స్థాయి పడిపోయి రక్తహీనత వచ్చే ప్రమాదం ఉంది.
అందుకే రక్తదానం చేయడానికి ముందు హీమోగ్లోబిన్ స్థాయిని పరీక్షించడం ముఖ్యం. ఐరన్‌ లోపం ఉన్నవారు లేదా గతంలో రక్తహీనత ఉన్నవారు వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి.
4. సమాజానికి సేవ చేసిన సంతృప్తి
రక్తదానం వల్ల కలిగే ముఖ్యమైన ప్రయోజనాల్లో ఒకటి మానసిక సంతృప్తి. మనం ఇచ్చిన రక్తం మరొకరి చికిత్సకు ఉపయోగపడుతుందనే భావన సామాజిక బాధ్యతను పెంచుతుంది. రక్తదాన శిబిరాల్లో పాల్గొనడం ద్వారా సేవా కార్యక్రమాల్లో భాగస్వాములు కావచ్చు. అయితే రక్తదానం వల్ల గుండె జబ్బులు తప్పకుండా తగ్గుతాయని, ఆయుష్షు పెరుగుతుందని లేదా శరీరంలోని అన్ని వ్యర్థాలు బయటకు వెళ్తాయని చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు లేవు.
Blood Donation: రక్తదానం చేసిన తర్వాత శరీరంలో ఏం జరుగుతుంది?
రక్తదానం సమయంలో సాధారణంగా సుమారు 350 నుంచి 450 మిల్లీలీటర్ల రక్తాన్ని సేకరిస్తారు. ఎంత పరిమాణం తీసుకోవాలనేది దాత బరువు, ఆరోగ్య పరిస్థితి, రక్త కేంద్రం అనుసరించే మార్గదర్శకాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
రక్తదానం చేసిన తర్వాత శరీరం కోల్పోయిన ద్రవాలను తిరిగి భర్తీ చేయడం ప్రారంభిస్తుంది. ప్లాస్మా పరిమాణం సాధారణంగా కొన్ని గంటల నుంచి ఒకటి రెండు రోజుల్లో తిరిగి సమతుల్యమవుతుంది. ఎర్ర రక్తకణాలు, వాటిలోని హీమోగ్లోబిన్ పూర్తిగా పునరుద్ధరించడానికి మాత్రం కొన్ని వారాలు పట్టవచ్చు. ఐరన్‌ నిల్వలు తిరిగి నిండటానికి ఇంకా ఎక్కువ సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది.
అందువల్ల రక్తదానం చేసిన వెంటనే శరీరంలో కొత్త రక్తం పూర్తిగా తయారవుతుందని భావించకూడదు. తగినంత విశ్రాంతి, నీరు, పోషకాహారం తీసుకోవడం అవసరం.
ఎవరు రక్తదానం చేయవచ్చు?
సాధారణంగా ఆరోగ్యంగా ఉన్న, నిర్దేశిత వయస్సు మరియు బరువు ప్రమాణాలను అందుకున్న వ్యక్తులు రక్తదానం చేయవచ్చు. భారతదేశంలో సాధారణంగా 18–65 సంవత్సరాల వయస్సు, కనీసం 45 కిలోల బరువు వంటి ప్రమాణాలు వర్తించవచ్చు. అయితే సేకరించే రక్త పరిమాణం, హీమోగ్లోబిన్ స్థాయి, ఇతర అర్హతలు సంబంధిత రక్త కేంద్రం మార్గదర్శకాల ప్రకారం నిర్ణయిస్తారు.
ఈ పరిస్థితుల్లో రక్తదానాన్ని వాయిదా వేయాల్సి రావచ్చు:
- జ్వరం, తీవ్రమైన ఇన్ఫెక్షన్‌ లేదా అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పుడు.
- హీమోగ్లోబిన్ స్థాయి తక్కువగా ఉన్నప్పుడు.
- గర్భధారణ సమయంలో.
- ఇటీవల శస్త్రచికిత్స చేయించుకున్నప్పుడు లేదా కొన్ని వైద్య చికిత్సలు తీసుకుంటున్నప్పుడు.
- కొన్ని మందులు వాడుతున్నప్పుడు లేదా నిర్దిష్ట అంటువ్యాధుల ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు.
ప్రతి సందర్భంలోనూ శాశ్వతంగా రక్తదానం చేయకూడదని కాదు. అర్హతను రక్త కేంద్రంలోని వైద్య సిబ్బంది నిర్ణయిస్తారు.
రక్తదానం చేసే ముందు, తర్వాత తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు
రక్తదానం చేయడానికి ముందు తగినంత నిద్రపోవాలి. ఖాళీ కడుపుతో వెళ్లకుండా సాధారణ ఆహారం తీసుకోవాలి. తగినంత నీరు తాగాలి. మీకు ఉన్న ఆరోగ్య సమస్యలు, వాడుతున్న మందుల గురించి రక్త కేంద్రం సిబ్బందికి స్పష్టంగా తెలియజేయాలి.
రక్తదానం చేసిన తర్వాత కొద్దిసేపు విశ్రాంతి తీసుకోవాలి. అక్కడ అందించే అల్పాహారం తీసుకుని ద్రవాలు తాగాలి. ఆ రోజు భారీ వ్యాయామం, బరువులు ఎత్తడం వంటి శ్రమతో కూడిన పనులకు దూరంగా ఉండటం మంచిది. తల తిరగడం లేదా బలహీనంగా అనిపిస్తే కూర్చోవాలి లేదా పడుకోవాలి. లక్షణాలు తగ్గకపోతే వైద్య సహాయం తీసుకోవాలి.
ఎంత తరచుగా రక్తదానం చేయవచ్చు?
రక్తదానం చేసే మధ్య విరామం దానం చేసిన రక్తం రకం, దేశంలో అమలులో ఉన్న మార్గదర్శకాలు, దాత ఆరోగ్య పరిస్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సాధారణంగా సంపూర్ణ రక్తదానం (Whole Blood Donation) చేసిన తర్వాత మళ్లీ దానం చేయడానికి కనీసం 12 వారాలు లేదా 3 నెలల విరామం పాటించాలని అనేక భారతీయ రక్తదాన కేంద్రాలు సూచిస్తాయి. అయితే మీకు వర్తించే ఖచ్చితమైన విరామాన్ని రక్త కేంద్రం ద్వారా నిర్ధారించుకోవాలి. తరచుగా రక్తదానం చేయాలనుకునేవారు ఐరన్‌ లోపం రాకుండా పోషకాహారంపై శ్రద్ధ పెట్టాలి.
ఎర్ర రక్త కణాలు (ఎరిత్రోసైట్లు) : ఎర్ర రక్త కణాలలో హీమోగ్లోబిన్ అనే ప్రొటీన్ పదార్థం ఉండడం వలన అవి ఎర్రగా ఉంటాయి. ఇవి గుండ్రంగా, ద్విపుటాకారంలో ఉంటాయి. ఒక మి.లీ. రక్తంలో 470 నుండి 600 కోట్ల ఎర్ర రక్త కణాలుంటాయి.[8] ఈ కణాలు ఎముకల మధ్య ఉన్న మజ్జలో ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇలా ఉత్పత్తి అయ్యే విధానాన్ని ఎరిత్రోపాయిసిస అంటారు. ఎర్ర రక్త కణాలు సుమారు 120 రోజులు జీవిస్తాయి. ఇవి ఆక్సిజన్ రవాణాకు తోడ్పడతాయి. వీటి జీవితకాలం తరువాత ఇవి ప్లీహంలో, కాలేయంలో విచ్ఛిన్నమవుతాయి.
తెల్ల రక్తకణాలు (ల్యూకోసైట్లు) : వీటిలో హిమోగ్లోబిన్ ఉండదు. ఇవి అమీబా వంటి ఆకారంలో ఉంటాయి. ఒక మి.లీ. రక్తంలో 4,000 నుండి 11,000 రక్త కణాలుంటాయి.[9] ఇవి లింపు కణుపులలోను, ప్లీహంలోను ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇని ఉత్పత్తి అయ్యే ప్రక్రియను ల్యూకోపాయిసిస్ అంటారు. ఇవి సుమారు 12-13 రోజులు జీవిస్తాయి. వ్యాధులనుండి సంరక్షించడం తెల్ల రక్తకణాల పని. వీటి జీవితకాలం తరువాత తెల్లరక్తకణాలు కాలేయంలోను, లింపు ద్రవంలోను విచ్ఛిన్నమవుతాయి.
ముగింపు
రక్తదానం అనేది అవసరంలో ఉన్నవారికి అందించే విలువైన సహాయం. ప్రమాద బాధితులు, శస్త్రచికిత్స చేయించుకునేవారు, ప్రసవ సమయంలో రక్తం అవసరమైన మహిళలు, ఇతర తీవ్రమైన వ్యాధులతో బాధపడేవారికి ఇది ఎంతో కీలకం. దాతకు కూడా ఆరోగ్య పరిశీలన జరిగే అవకాశం, సమాజానికి సేవ చేసిన సంతృప్తి లభిస్తాయి. అయితే రక్తదానం వల్ల అన్ని వ్యాధులు నయమవుతాయని లేదా ప్రతి ఒక్కరికీ ఒకే విధమైన ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు కలుగుతాయని భావించకూడదు. మీరు అర్హులై, ఆరోగ్యంగా ఉన్నట్లయితే వైద్య సిబ్బంది సూచనల మేరకు రక్తదానం చేసి మరొకరి ప్రాణాలను కాపాడటంలో భాగస్వాములు కండి.
also read: Gen Z, Gen Alpha యువతకు ధోనీ కీలక సూచనలు.. రోజుకు గంట మీ కోసమే!
Table of Contents
https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%82
