Bathukamma History తెలంగాణ సంస్కృతికి నిలువెత్తు ప్రతీక బతుకమ్మ. పూలతో అమ్మవారిని పేర్చి, గౌరమ్మను పూజిస్తూ, ఆడపడుచులంతా ఒకచోట చేరి ఆడిపాడే ఈ పండుగకు శతాబ్దాల సంప్రదాయం ఉందని భావిస్తారు. అయితే బతుకమ్మ కేవలం పూల పండుగ మాత్రమే కాదు. దీని వెనుక రాజుల చరిత్ర, శివపార్వతుల ఆరాధన, మహిళల జీవితగాథలు, ప్రకృతితో ముడిపడిన అనుబంధాలు ఉన్నాయి. బతుకమ్మ పుట్టుక గురించి అనేక కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. చోళ రాజు ధర్మాంగుడి కుమార్తెగా లక్ష్మీదేవి జన్మించిందని ఒక జానపద కథ చెబుతోంది. మరో కథలో వేములవాడ నుంచి చోళులు శివలింగాన్ని తరలించడంతో ప్రజలు గౌరమ్మను ఓదార్చేందుకు పూల బతుకమ్మను పేర్చడం మొదలుపెట్టారని వివరిస్తారు. ఇంకొక సామాజిక కథనం మహిళల కష్టసుఖాలు, వారి జీవిత పోరాటాలతో బతుకమ్మ ఆవిర్భావాన్ని ముడిపెడుతుంది.
అసలు ఈ కథల్లో ఎంతవరకు చరిత్ర ఉంది? వేములవాడ శివలింగాన్ని నిజంగానే తంజావూరుకు తీసుకెళ్లారా? బతుకమ్మ పేరు ఎలా వచ్చింది? 2025లో బతుకమ్మకు దక్కిన గిన్నిస్ రికార్డులేమిటి? ఈ విశేషాలన్నింటినీ పరిశీలిద్దాం.
వేములవాడ శివలింగం.. చోళుల దండయాత్రతో బతుకమ్మకు సంబంధం ఏమిటి?
బతుకమ్మ పుట్టుక గురించి ప్రచారంలో ఉన్న కథల్లో వేములవాడ చరిత్రకు సంబంధించిన కథనం ఆసక్తికరమైనది. క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దంలో తెలంగాణ ప్రాంతంలోని కొన్ని భూభాగాలు రాష్ట్రకూటులు, వేములవాడ చాళుక్యుల ప్రభావంలో ఉండేవి. తరువాత కళ్యాణి చాళుక్యుల ఆధిపత్యం విస్తరించింది. ఇదే కాలంలో దక్షిణ భారతదేశంలో చోళ సామ్రాజ్యం బలపడింది. రాజరాజ చోళుడు, ఆయన కుమారుడు రాజేంద్ర చోళుడు దక్షిణ భారత రాజకీయాల్లో కీలకపాత్ర పోషించారు. వేములవాడ ప్రాంతానికి శైవ సంప్రదాయంతో ప్రాచీన అనుబంధం ఉంది. ఇక్కడి రాజరాజేశ్వరస్వామి ఆలయం తెలంగాణలో ప్రముఖ శైవ క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ప్రచారంలో ఉన్న ఒక కథనం ప్రకారం చోళుల దండయాత్ర సమయంలో వేములవాడలోని భారీ శివలింగాన్ని తంజావూరుకు తరలించారు. అక్కడ నిర్మించిన బృహదీశ్వర ఆలయంలో ఆ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించారని చెబుతారు.
శివలింగాన్ని తీసుకెళ్లడంతో పార్వతీదేవి ఒంటరిగా మిగిలిపోయిందనే భావనతో తెలంగాణ ప్రజలు గౌరమ్మను పూలతో అలంకరించి ఓదార్చారని, అదే బతుకమ్మ పండుగగా మారిందని ఈ కథనం వివరిస్తుంది.
చారిత్రకంగా ఈ కథ నిజమేనా?
తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయాన్ని రాజరాజ చోళుడు నిర్మించాడనేది చారిత్రక వాస్తవం. యునెస్కో ప్రకారం ఆలయ నిర్మాణం క్రీ.శ. 1003–1004 ప్రాంతంలో ప్రారంభమై, 1009–1010లో ప్రతిష్ఠాపన జరిగింది.
అయితే వేములవాడ నుంచి శివలింగాన్ని తరలించి తంజావూరులో ప్రతిష్ఠించారనే అంశాన్ని నిర్ధారించే విశ్వసనీయ శాసన ఆధారాలు అందుబాటులో లేవు.
Bathukamma History ‘బృహదమ్మ’ నుంచి ‘బతుకమ్మ’ పేరు వచ్చిందా?
వేములవాడ కథనంతో ముడిపడిన మరో విశ్వాసం బతుకమ్మ పేరు గురించినది. బృహదమ్మ అనే పార్వతీదేవి పేరులో నుంచి క్రమంగా బతుకమ్మ అనే పదం ఏర్పడిందని కొందరు చెబుతారు. సాధారణంగా ప్రచారంలో ఉన్న అర్థం మాత్రం ‘బతుకు అమ్మా’ లేదా ‘బ్రతుకమ్మా’ అనేది. అమ్మవారు జీవించాలని, కుటుంబ సభ్యులకు ఆయురారోగ్యాలు కలగాలని కోరుకునే భావనతో ఈ పేరును అనుసంధానిస్తారు. కేంద్ర పర్యాటక శాఖ కూడా బతుకమ్మ అనే పేరును జీవనాన్ని, అమ్మవారిని ఆహ్వానించే భావంతో వివరిస్తోంది.
ధర్మాంగుడు, లక్ష్మీదేవి కథ
బతుకమ్మ ఆవిర్భావానికి సంబంధించిన మరో ప్రసిద్ధ గాథ చోళరాజు ధర్మాంగుడి కథ. పూర్వకాలంలో ధర్మాంగుడు అనే రాజు, ఆయన భార్య సత్యవతి సంతానం కోసం లక్ష్మీదేవిని ప్రార్థించారని చెబుతారు. ఒక కథనం ప్రకారం వారికి జన్మించిన నూరుగురు కుమారులు యుద్ధంలో మరణించారు. దీంతో ఆ దంపతులు తీవ్రంగా దుఃఖించి లక్ష్మీదేవిని శరణు వేడారు. రాజదంపతుల భక్తికి ప్రసన్నమైన లక్ష్మీదేవి తానే వారికి కుమార్తెగా జన్మించినట్లు గాథ. ఆ చిన్నారికి దీర్ఘాయుష్షు కలగాలని మునులు ‘బతుకు అమ్మా’ అని దీవించారని, అప్పటి నుంచి ఆమెకు బతుకమ్మ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. కొన్ని కథారూపాల్లో శ్రీమహావిష్ణువు చక్రాంకుడు అనే రూపంలో వచ్చి ఆమెను వివాహం చేసుకున్నట్లు కూడా వర్ణిస్తారు.
ఈ కథకు కేంద్ర పర్యాటక శాఖ ప్రచురించిన బతుకమ్మ పండుగ వివరణలోనూ స్థానం ఉంది.
మహిళల జీవిత పోరాటాల నుంచి బతుకమ్మ పుట్టిందా?
నవాబులు, భూస్వాముల పెత్తందారీ తనంలో నలిగిపోతున్న తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో మహిళల బతుకులు దుర్భరంగా ఉండేవి. వారి అకృత్యాలకు నలిగిపోయిన వారిని, తట్టుకోలేక ఆత్మహత్యలు చేసుకున్నవారిని తలచుకొని తోటి మహిళలు విచారించేవారు. వారికి ప్రతీకగా పూలను పేర్చి బతుకవమ్మా లేదా బతుకు అమ్మా అంటూ దీవిస్తూ పాటలు పాడేవారు. “బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో” పాటల వెనుక ఉండే మర్మం ఇదే. బతుకమ్మ పాటల్లో మాత్రం మహిళల జీవిత అనుభవాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. పుట్టింటి ప్రేమ, అత్తింటి జీవితం, అన్నాచెల్లెళ్ల అనుబంధం, దాంపత్య బంధాలు, కుటుంబంలో ఎదురయ్యే సుఖదుఃఖాలు, గ్రామీణ జీవితం వంటి అనేక అంశాలు పాటల్లో వ్యక్తమవుతాయి. అందుకే బతుకమ్మను ఒక మతపరమైన ఆచారంగానే కాకుండా మహిళల సామూహిక భావవ్యక్తీకరణకు వేదికగా కూడా చూడవచ్చు.
తొమ్మిది నెలల గర్భధారణకు ప్రతీకగా తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ?
బతుకమ్మ తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవాన్ని స్త్రీ జీవితంలోని సంతానోత్పత్తి, నవమాసాల గర్భధారణతో అనుసంధానించే జానపద వ్యాఖ్యానాలు ఉన్నాయి. ఈ భావన ప్రకారం పూలతో అలంకరించిన బతుకమ్మ జీవసృష్టికి, సంతాన సంక్షేమానికి ప్రతీక. గౌరమ్మను బతుకమ్మలో ప్రతిష్ఠించడం ద్వారా కుటుంబ సభ్యుల క్షేమం, పిల్లల ఆరోగ్యం, సౌభాగ్యం కోసం మహిళలు ప్రార్థిస్తారు.
అయితే తొమ్మిది రోజుల పండుగను గర్భధారణకు ప్రతీకగా భావించడం ఒక సాంస్కృతిక వ్యాఖ్యానం మాత్రమే. బతుకమ్మ తొమ్మిది రోజులు జరగడానికి ఇదే ఏకైక కారణమని నిర్ధారణ కాలేదు.
ప్రకృతి ఆరాధనకు బతుకమ్మ ఎందుకు ప్రతీక?
బతుకమ్మ పండుగ సాధారణంగా వర్షాకాలం ముగిసే సమయంలో వస్తుంది. ఆ సమయానికి తెలంగాణలో చెరువులు, కుంటలు వర్షపు నీటితో నిండుతాయి. పొలాల గట్లు, కొండ ప్రాంతాలు, బీడు భూముల్లో అనేక రకాల పూలు వికసిస్తాయి. వాటిలో తంగేడు, గునుగు పూలకు ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. బంతి, చామంతి, నందివర్ధనం వంటి పూలను కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ పూలను రంగులవారీగా పేర్చి గోపురం ఆకారంలో బతుకమ్మను అలంకరిస్తారు. పైన పసుపు గౌరమ్మను ప్రతిష్ఠిస్తారు.
ప్రకృతిలో లభించే పూలతో దేవతను ఆరాధించడం, పండుగ చివర్లో నీటిలో నిమజ్జనం చేయడం ఈ సంప్రదాయంలోని ముఖ్యమైన అంశాలు.
బతుకమ్మ తొమ్మిది రోజుల పేర్లు, నైవేద్యాలు
2026లో అక్టోబర్ 10 నుంచి 18 వరకు తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయి.
| తేదీ | బతుకమ్మ | నైవేద్యం |
|---|---|---|
| అక్టోబర్ 10 | ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ | నువ్వులు, బియ్యం పిండి |
| అక్టోబర్ 11 | అటుకుల బతుకమ్మ | అటుకులు, బెల్లం |
| అక్టోబర్ 12 | ముద్దపప్పు బతుకమ్మ | పప్పు, పాలు, బెల్లం |
| అక్టోబర్ 13 | నానబియ్యం బతుకమ్మ | నానబెట్టిన బియ్యం, పాలు |
| అక్టోబర్ 14 | అట్ల బతుకమ్మ | బియ్యం పిండి అట్లు |
| అక్టోబర్ 15 | అలిగిన బతుకమ్మ | ప్రత్యేక నైవేద్యం లేదు |
| అక్టోబర్ 16 | వేపకాయల బతుకమ్మ | వేపకాయ ఆకారపు పిండి వంటలు |
| అక్టోబర్ 17 | వెన్నముద్దల బతుకమ్మ | నువ్వులు, వెన్న, బెల్లం |
| అక్టోబర్ 18 | సద్దుల బతుకమ్మ | ఐదు రకాల అన్నాలు, మలీద |
బతుకమ్మ పాటల్లో దాగిన చరిత్ర
బతుకమ్మ పాటలు కేవలం భక్తిగీతాలు మాత్రమే కావు. అవి తెలంగాణ జానపద సాహిత్యంలో భాగం. ఈ పాటల్లో శివపార్వతులు, గౌరమ్మ, లక్ష్మీదేవి వంటి దేవతల కథలు ఉంటాయి. అలాగే స్థానిక రాజులు, కుటుంబ వ్యవస్థ, గ్రామీణ ఆచారాలు, పంటలు, పూలు, నదులు వంటి అనేక అంశాలు కనిపిస్తాయి. బతుకమ్మ చుట్టూ వలయాకారంలో తిరుగుతూ మహిళలు పాటలు పాడటం ద్వారా సామూహిక భావన వ్యక్తమవుతుంది. పుట్టింటికి వచ్చిన ఆడపడుచులు తమ కుటుంబ సభ్యులను కలుసుకోవడం, స్నేహితులతో కలిసి సంబరాలు చేసుకోవడం బతుకమ్మ ప్రత్యేకత. పల్లెటూరి సామాజిక జీవితాన్ని, మహిళల భావాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ జానపద గేయాలు ఉపయోగపడతాయి.
బొడ్డెమ్మకు, బతుకమ్మకు సంబంధం ఏమిటి?
తెలంగాణలో బతుకమ్మతో పాటు బొడ్డెమ్మ ఆరాధన కూడా ప్రాచుర్యంలో ఉంది. బొడ్డెమ్మను మట్టితో తయారుచేసి గౌరీదేవి రూపంగా పూజిస్తారు. ముఖ్యంగా బాలికలు ఈ వేడుకల్లో పాల్గొనే సంప్రదాయం ఉంది.
బొడ్డెమ్మ, బతుకమ్మ పండుగలు రెండూ ప్రకృతి, స్త్రీశక్తి, గౌరీదేవి ఆరాధనతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను బట్టి వీటి నిర్వహణ విధానం, రోజుల క్రమం మారవచ్చు. బతుకమ్మ నిమజ్జనం వెనుక భావన తొమ్మిది రోజుల పండుగ ముగింపులో సద్దుల బతుకమ్మను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. మహిళలు పెద్ద బతుకమ్మలను రంగురంగుల పూలతో అలంకరిస్తారు.
ప్రత్యేక నైవేద్యాలు తయారుచేసి అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు. సాయంత్రం బతుకమ్మలతో చెరువులు, కుంటలు లేదా ప్రత్యేక నిమజ్జన ప్రదేశాలకు చేరుకుంటారు. పాటలు పాడుతూ, చప్పట్లు కొడుతూ వేడుక జరుపుకుంటారు. చివరగా గౌరమ్మను మళ్లీ తమ ఇళ్లకు రావాలని ప్రార్థిస్తూ పూల బతుకమ్మను నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు. ఈ ఆచారాన్ని ప్రకృతిలో నుంచి వచ్చిన పూలను తిరిగి ప్రకృతికే సమర్పించే భావనతో అనుసంధానిస్తారు. అయితే ఆధునిక పర్యావరణ పరిరక్షణ దృష్ట్యా ప్లాస్టిక్, థర్మాకోల్, రసాయన రంగులు ఉపయోగించకుండా సహజ పూలతోనే వేడుకలు నిర్వహించడం మంచిది.
బతుకమ్మ పండుగ కధ
తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని రాష్ట్రకూట రాజులు పరిపాలించేవారు. వారి వద్ద వేములవాడ చాళుక్యలు సామంతులుగా ఉండేవారు. చోళులకు, రాష్ట్రకూటులకు యుద్ధం జరిగినప్పుడు ఈ చాళుక్యలు రాష్ట్రకూటులకు మద్దతుగా నిలిచారు. క్రీస్తు శకం 973లో ఈ చాళుక్యరాజైన తైలపాడు రాష్ట్రకూటులకు చివరి రాజుగా వ్యవహరించిన కర్కుడిని హతంచేసి కళ్యాణి చాళుక్య రాజ్యాన్ని నెలకొల్పాడు. ప్రస్తుత తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని తైలపాడు రాజే పరిపాలించేవాడు. క్రీస్తు శకం 997లో తైలపాడు మరణించడంతో అతని కుమారుడైన సత్యాస్రాయుడు రాజపీఠాన్ని అధిష్టించాడు. అప్పటి వేములవాడ (ప్రస్తుత కరీంనగర్ జిల్లా) లో ప్రసిద్ధి చెందిన రాజరాజేశ్వర ఆలయం ఉండేది. ఆపదల్లో ఉండేవారికి రాజరాజేశ్వరి అండగా ఉంటుందని అప్పటి ప్రజలు నమ్మేవారు. ప్రజలే కాదు చోళరాజు పరాంతక సుందరచోళా కూడా రాష్ట్రకూటుల నుంచి ఆపద తలెత్తినప్పుడు రాజరాజేశ్వరికి భక్తుడిగా మారిపోయాడు. రాజరాజేశ్వరే తనను కాపాడిందని నమ్మిన పరాంతక సుందర చోళ తన కుమారుడికి రాజరాజ అని నామకరణం చేశాడు. ఆ రాజరాజ చోళానే క్రీస్తు శకం 985 నుంచి 1014 వరకు రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడని చరిత్ర చెబుతోంది. అతని కుమారుడైన రాజేంద్రచోళ సత్యాస్రాయపై జరిపిన యుద్ధానికి సేనాధిపతిగా వ్యవహరించి విజయం సాధించాడు. ఆ విజయానికి గుర్తుగా రాజేశ్వరి ఆలయాన్ని కూల్చేసి అందులోని భారీ శివలింగాన్ని తన తండ్రికి బహుమతిగా ఇచ్చాడు. తన కొడుకు ఇచ్చిన శివలింగం కోసం క్రీస్తు శకం 1006లో ఏకంగా ఓ ఆలయ నిర్మాణాన్ని చేపట్టాడు రాజరాజ చోళ. సా.శ 1010లో నిర్మాణం పూర్తయ్యాక భారీ శివలింగాన్ని బ్రిహదేశ్వరాలయంలో ప్రతిష్ఠించాడు. తమ రాజ్యంపై దాడి చేసి దోచుకున్న సొమ్ముతోనే బ్రిహదేశ్వరాలయ నిర్మాణాన్ని చేపట్టినట్టు కూడా తమిళ శిలాశాసనాల్లో చోళ రాజులు చెప్పారు. ఇప్పటికీ వేములవాడలోని భీమేశ్వరాలయ శివలింగానికి, బ్రిహదేశ్వరాలయంలోని శివలింగానికి మధ్య సారూప్యతను చూడచ్చు. వేములవాడ నుంచి శివలింగాన్ని పార్వతి నుంచి వేరుచేసి తంజావూరుకు తరలించినందుకు తెలంగాణ ప్రజల మనసు కలచివేసింది. బృహదమ్మ (పార్వతి) నుంచి శివలింగాన్ని వేరుచేసినందుకు గాను, తమ దు:ఖాన్ని చోళులకు తెలియజేస్తూ మెరూ పర్వతంలా పూలను పేర్చి బతుకమ్మను నిర్వహించడం మొదలుపెట్టారు తెలంగాణవాసులు. అలా ప్రతి ఏడాది బతుకమ్మను జరపడం ఆనవాయితీగా మార్చుకున్నారు. దాదాపు 1000 సంవత్సరాల నుంచి బతుకమ్మను తెలంగాణవాసులు జరుపుకుంటున్నారు. బతుకమ్మ పేరు కూడా బృహదమ్మ నుంచి వచ్చినదే. బతుకమ్మ సందర్భంగా గౌరమ్మను పసుపు రంగు పూలతో పేర్చి తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆటపాటలాడి పూలను నీటిలో వదులుతారు. శివుడు లేని పార్వతి గురించి పాటలగా పాడుతూ బతుకమ్మను జరుపుకుంటున్నారు తెలంగాణ వాసులు.
Table of Contents
https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AC%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE
